Spis treści:
Wykaz skrótów
str. 15

Rozdział I
Status sędziego sądownictwa administracyjnego
str. 19

1. Kształtowanie prawnych wymagań powołania na stanowisko sędziego
str. 19

2. Wymagania materialne i formalne obsady personalnej stanowiska sędziego
str. 21

3. Charakterystyka statusu sędziego
str. 28

4. Prawa i obowiązki sędziego
str. 37

5. Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów
str. 44

Rozdział II
Wykonywanie wymiaru sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej
str. 49

1. Charakterystyka kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej
str. 49

2. Przedmiot kontroli zgodności z prawem
str. 52

3. Pozycja sądu administracyjnego a kontrola działalności administracji publicznej
str. 55

4. Dziedziny działalności administracji publicznej jako przedmiot kontroli sądowej
str. 57

4.1. Skutki związane z następczością kontroli sądowej
str. 57

4.2. Akta sprawy sądowej i administracyjnej
str. 57

4.3. Prawne formy działania administracji a kontrola sądu
str. 58

4.4. Podstawa orzekania w kontroli następczej sądu
str. 59

4.5. Stan sprawy w dacie sądowego orzekania w ramach kontroli następczej
str. 61

4.6. Akta sądowe a administracyjne w postępowaniu w drugiej instancji sądowej
str. 62

5. Sądowa ocena zgodności/niezgodności z prawem
str. 62

6. Uwagi o kontroli administracji przez sąd powszechny
str. 64

7. Oceny prawne sądu a działania administracji publicznej
str. 65

Rozdział III
Rola sędziego w wykładni prawa administracyjnego
str. 66

1. Prawo administracyjne jako część prawa publicznego
str. 66

2. Podstawy wyodrębnienia prawa administracyjnego
str. 67

3. Pojęcie administracji publicznej
str. 68

4. Sprawowanie administracji publicznej
str. 69

5. Zakres prawa administracyjnego
str. 72

6. Próba określenia prawa administracyjnego
str. 75

7. Kontrola przez sąd stosowania prawa w działalności administracji publicznej
str. 76

7.1. Kontrola sądu a typy stosowania prawa
str. 76

7.2. Doktrynalna charakterystyka trzech typów stosowania prawa
str. 78

8. Typy stosowania prawa a kontrola sądowa
str. 80

8.1. Kontrola sądowa w sprawach o orzeczniczym modelu stosowania prawa
str. 80

8.2. Kontrola sądowa w sprawach typu administracyjnego lub kierowniczego stosowania prawa
str. 81

8.3. Typ sądowy stosowania prawa a pozostałe typy
str. 83

9. Podległość prawu sądu a organów administracji publicznej
str. 86

10. Sądowa wykładnia prawa w kontroli działalności administracji publicznej
str. 90

Rozdział IV
Dopuszczalność drogi przed sądem administracyjnym
str. 94

1. Uwagi ogólne
str. 94

2. Kompetencja sądów administracyjnych
str. 95

2.1. Rozgraniczenie drogi przed sądem administracyjnym od drogi przed sądem powszechnym
str. 95

2.2. Rodzaje skarg do sądu administracyjnego
str. 99

2.2.1. Skarga na decyzje administracyjne
str. 99

2.2.2. Skarga na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym
str. 103

2.2.2.1. Skarga na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym
str. 103

2.2.2.2. Skarga na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym
str. 106

2.2.3. Skarga na inne niż decyzje administracyjne i postanowienia akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.)
str. 107

2.2.4. Skarga na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w sprawach indywidualnych
str. 109

2.2.5. Skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania
str. 110

2.2.6. Skarga na akty prawa miejscowego
str. 113

2.2.7. Skarga na akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej (art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a.)
str. 114

2.2.8. Skarga na akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego (art. 3 § 2 pkt 7 p.p.s.a.)
str. 114

2.2.9. Skarga na podstawie przepisów ustaw szczególnych
str. 115

2.2.10. Skarga na niewykonanie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego
str. 116

2.3. Względność rozgraniczenia drogi przed sądem administracyjnym od drogi przed sądem powszechnym
str. 118

2.3.1. Odrzucenie pozwu przez sąd powszechny
str. 118

2.3.2. Prawomocność orzeczenia sądu powszechnego
str. 118

2.4. Dopuszczalność wyboru drogi postępowania sądowego
str. 119

2.5. Ograniczenie kompetencji sądów administracyjnych
str. 120

3. Właściwość wojewódzkiego sądu administracyjnego w systemie ustrojowym sądownictwa administracyjnego
str. 121

3.1. Właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego a właściwość wojewódzkiego sądu administracyjnego
str. 121

3.2. Właściwość ustawowa wojewódzkiego sądu administracyjnego
str. 122

3.2.1. Właściwość rzeczowa wojewódzkiego sądu administracyjnego
str. 122

3.2.2. Właściwość miejscowa wojewódzkiego sądu administracyjnego
str. 123

3.2.3. Badanie właściwości i przekazanie sprawy sądowoadministracyjnej innemu właściwemu wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu
str. 125

3.3. Właściwość delegacyjna wojewódzkich sądów administracyjnych
str. 126

Rozdział V
Skład sądu i wyłączenie sędziego sądu administracyjnego
str. 127

1. Uwagi ogólne
str. 127

2. Skład sądu administracyjnego
str. 128

2.1. Skład WSA
str. 128

2.2. Skład NSA
str. 131

3. Wyłączenie sędziego sądu administracyjnego
str. 133

Rozdział VI
Wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego
str. 137

1. Czynności wojewódzkiego sądu administracyjnego związane z wszczęciem
postępowania sądowoadministracyjnego
str. 137

1.1. Wniesienie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego
str. 138

1.2. Rozpoznanie wniosku o ukaranie grzywną za nieprzekazanie skargi a dopuszczalność postępowania sądowoadministracyjnego
str. 139

1.3. Nieprzekazanie skargi a dopuszczalność postępowania sądowoadministracyjnego
str. 140

1.4. Brak akt sprawy i odpowiedzi na skargę a dopuszczalność postępowania sądowoadministracyjnego
str. 141

2. Przesłanki dopuszczalności postępowania sądowoadministracyjnego
str. 141

2.1. Przesłanki merytoryczne dopuszczalności postępowania sądowoadministracyjnego
str. 141

2.1.1. Właściwość sądu administracyjnego
str. 142

2.1.2. Brak zawisłości sprawy pomiędzy stronami, brak prawomocnego osądzenia
str. 142

2.1.3. Legitymacja do wniesienia skargi do sądu administracyjnego
str. 144

2.1.3.1. Legitymacja do wniesienia skargi na podstawie ochrony interesu prawnego
str. 145

2.1.3.2. Legitymacja do wniesienia skargi oparta na ochronie interesu publicznego
str. 146

2.1.3.3. Legitymacja do wniesienia skargi na podstawie ochrony interesu społecznego
str. 147

2.1.3.4. Legitymacja do wniesienia skargi na podstawie innych ustaw
str. 148

2.1.4. Zdolność sądowa stron oraz zdolność procesowa strony skarżącej. Reprezentacja stron
str. 148

2.1.4.1. Reprezentacja stron w postępowaniu sądowoadministracyjnym
str. 150

2.1.4.2. Przedstawicielstwo strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym
str. 150

2.1.4.3. Pełnomocnictwo procesowe
str. 151

2.1.5. Wykorzystanie środków ochrony prawnej na drodze administracyjnej
str. 154

2.1.5.1. Wykorzystanie środków ochrony prawnej jako przesłanka dopuszczalności wniesienia skargi na akty podjęte w postępowaniu administracyjnym (podatkowym)
str. 154

2.1.5.2. Wyczerpanie środków ochrony prawnej jako przesłanka dopuszczalności wniesienia skargi na akty w zakresie nieobjętym drogą postępowania administracyjnego
str. 156

2.2. Przesłanki formalne dopuszczalności postępowania sądowoadministracyjnego
str. 157

2.2.1. Treść i forma skargi do sądu administracyjnego
str. 157

2.2.1.1. Forma skargi
str. 159

2.2.1.2. Termin do wniesienia skargi
str. 159

2.2.1.3. Tryb wniesienia skargi
str. 161

2.2.1.4. Wpis od skargi do sądu administracyjnego
str. 161

2.2.2. Odpisy skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego
str. 162

3. Czynności przewodniczącego wydziału
str. 163

4. Czynności sędziego
str. 165

5. Odrzucenie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego
str. 166

5.1. Podstawy prawne odrzucenia skargi
str. 166

5.2. Forma prowadzenia postępowania wstępnego
str. 167

5.3. Forma odrzucenia skargi
str. 168

6. Rozpoznanie wniosków w postępowaniu wstępnym
str. 168

6.1. Wniosek o przyznanie prawa pomocy
str. 168

6.1.1. Rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy
str. 168

6.1.2. Wygaśnięcie prawa pomocy, cofnięcie prawa pomocy
str. 173

6.2. Wniosek o przywrócenie terminu
str. 173

6.3. Wniosek o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności
str. 176

6.4. Wniosek o wyłączenie sędziego
str. 178

6.5. Wniosek o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego
str. 179

6.6. Wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym
str. 179

6.6.1. Wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym osoby broniącej interesu prawnego
str. 179

6.6.2. Wniosek organizacji społecznej o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym
str. 180

Rozdział VII
Przygotowanie rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej
str. 182

1. Czynności przygotowania akt sprawy
str. 182

2. Połączenie rozpoznania spraw sądowoadministracyjnych
str. 184

2.1. Obligatoryjne połączenie spraw sądowoadministracyjnych
str. 184

2.2. Fakultatywne połączenie spraw sądowoadministracyjnych
str. 185

3. Rozłączenie spraw sądowoadministracyjnych
str. 186

4. Czynności wobec stron i uczestników postępowania w stadium przygotowania rozpoznania sprawy
str. 187

4.1. Ustalenie zakresu podmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego
str. 187

4.1.1. Strony postępowania sądowoadministracyjnego
str. 187

4.1.2. Uczestnicy postępowania sądowoadministracyjnego
str. 188

4.2. Doręczanie pism
str. 189

4.2.1. Zasada oficjalności doręczeń
str. 190

4.2.2. Doręczenie właściwe
str. 191

4.2.3. Doręczenie zastępcze
str. 192

4.2.4. Czas i miejsce doręczeń
str. 193

4.2.5. Potwierdzenie doręczenia
str. 194

4.2.6. Kontrola doręczenia pisma
str. 194

5. Zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego
str. 195

5.1. Zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego z mocy prawa
str. 195

5.2. Zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego z urzędu
str. 195

5.2.1. Obligatoryjne zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego
str. 196

5.2.2. Fakultatywne zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego
str. 196

5.3. Zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego na wniosek
str. 198

5.4. Skutki prawne zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego
str. 198

5.5. Podjęcie zawieszonego postępowania sądowoadministracyjnego
str. 199

5.6. Forma orzeczenia w przedmiocie zawieszenia postępowania
str. 200

6. Umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego
str. 200

6.1. Podstawy umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego
str. 200

6.2. Forma umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego. Forma posiedzenia sądowego
str. 202

7. Postępowanie mediacyjne
str. 202

8. Kwalifikacja trybu rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej
str. 203

9. Tryb uproszczony postępowania sądowoadministracyjnego
str. 204

10. Wyznaczenie rozprawy
str. 205

Rozdział VIII
Rozpoznanie sprawy sądowoadministracyjnej. Rozprawa
str. 207

1. Zakres rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej
str. 207

1.1. Granice rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej
str. 208

1.1.1. Granice rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej skarg na decyzje administracyjne
str. 209

1.1.2. Granice rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej na postanowienia
str. 212

1.1.3. Granice rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej w innych rodzajach skarg
str. 213

2. Podstawy rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej
str. 214

2.1. Podstawa prawna rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej
str. 214

2.1.1. Podstawa prawna ustalenia zdolności prawnej organu wykonującego administrację publiczną
str. 216

2.1.2. Podstawa prawna ustalenia zgodnego z prawem stosowania przepisów prawa
str. 218

2.1.3. Wyjątek od rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej na podstawie prawnej obowiązującej w dniu wykonywania administracji publicznej
str. 221

2.1.3.1. Konsekwencje prawne orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności aktu normatywnego
str. 221

2.1.3.2. Konsekwencje prawne orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej
str. 224

2.2. Podstawa faktyczna rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej
str. 225

2.2.1. Ustalenie stanu faktycznego na podstawie akt sprawy
str. 225

2.2.2. Dopuszczalność dowodów w postępowaniu sądowoadministracyjnym
str. 227

3. Narada wstępna
str. 228

4. Rozprawa
str. 229

4.1. Jawność rozprawy
str. 230

4.2. Przebieg rozprawy
str. 231

4.2.1. Kolejność rozpraw na posiedzeniu sądowym
str. 231

4.2.2. Rozpoczęcie rozprawy
str. 231

4.2.2.1. Odroczenie rozprawy
str. 232

4.2.3. Czynności w trakcie rozprawy
str. 234

4.2.3.1. Policja sesyjna
str. 234

4.2.4. Protokół z rozprawy
str. 235

4.2.4.1. Zasada pisemności: obowiązek sporządzenia protokołu
str. 235

4.2.4.2. Wymagania formalne i materialne protokołu
str. 236

4.2.4.3. Spisanie protokołu
str. 237

4.2.4.4. Kontrola spisanego protokołu. Skreślenia i poprawki w protokole
str. 237

4.2.5. Zamknięcie rozprawy. Dopuszczalność otwarcia zamkniętej rozprawy
str. 238

4.3. Narada. Zdanie odrębne
str. 238

Rozdział IX
Wyroki wojewódzkiego sądu administracyjnego
str. 240

1. Charakter kompetencji judykacyjnej sądów administracyjnych
str. 240

2. Rodzaje wyroków. Środki stosowane przez sąd administracyjny
str. 240

2.1. Wyroki w sprawach skarg na decyzje i postanowienia. Środki stosowane przez sąd administracyjny wobec zaskarżonej decyzji administracyjnej i postanowienia
str. 242

2.1.1. Stwierdzenie nieważności decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.)
str. 243

2.1.2. Uchylenie decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.)
str. 248

2.1.2.1. Uchylenie decyzji lub postanowienia na podstawie naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.)
str. 249

2.1.2.2. Uchylenie decyzji lub postanowienia na podstawie kwalifikowanego naruszenia prawa procesowego dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.)
str. 250

2.1.2.3. Uchylenie decyzji na podstawie innych naruszeń przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.)
str. 262

2.1.3. Stwierdzenie wydania decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a.)
str. 263

2.2. Wyroki w sprawach skarg na inne niż decyzje i postanowienia akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa oraz skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydane w indywidualnych sprawach (art. 146 p.p.s.a.)
str. 266

2.3. Wyroki w sprawach skarg na akty prawa miejscowego oraz na akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, niebędące aktami prawa miejscowego podejmowanymi w sprawach z zakresu administracji publicznej (art. 147 § 1 p.p.s.a.)
str. 268

2.4. Wyroki w sprawach skarg na akty nadzoru (art. 148 p.p.s.a.)
str. 271

2.5. Wyroki w sprawie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania (art. 149 p.p.s.a.)
str. 272

2.6. Wyroki w sprawach skarg na akty lub czynności niewymienione w art. 145-148 (art. 150 p.p.s.a.)
str. 273

2.7. Wyroki w sprawach zaskarżanych na podstawie ustaw szczególnych
str. 273

2.8. Wyroki w sprawach skarg na niewykonanie wyroku
str. 274

2.8.1. Grzywna jako środek stosowany na niewykonanie wyroku
str. 274

2.8.2. Wydanie wyroku merytorycznego
str. 275

2.9. Zakaz reformationis in peius jako element konstrukcji środków stosowanych przez sąd administracyjny
str. 276

3. Wydanie wyroku
str. 276

4. Treść i forma wyroku
str. 277

4.1. Sentencja wyroku
str. 277

4.1.1. Rozstrzygnięcie
str. 278

4.1.1.1. Rozstrzygnięcie o zastosowaniu (odmowie zastosowania) środka wobec zaskarżonego działania lub bezczynności
str. 278

4.1.1.2. Rozstrzygnięcie o dopuszczalności wykonania aktu lub czynności
str. 279

4.1.1.3. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania
str. 279

4.2. Podpisy składu orzekającego sentencji wyroku
str. 280

4.3. Uzasadnienie wyroku
str. 281

4.3.1. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia wyroku
str. 282

4.3.2. Wymagania co do treści uzasadnienia
str. 283

4.3.2.1. Uzasadnienie faktyczne
str. 283

4.3.2.2. Uzasadnienie prawne
str. 285

4.3.2.3. Wskazania co do dalszego postępowania
str. 285

4.3.2.4. Podpisanie uzasadnienia
str. 286

5. Ogłoszenie i doręczenie wyroku
str. 286

5.1. Obowiązki sądu wobec stron
str. 288

6. Rektyfikacja wyroku
str. 288

6.1. Sprostowanie wyroku
str. 288

6.2. Uzupełnienie wyroku
str. 289

6.2.1. Uzupełnienie wyroku co do całości skargi
str. 289

6.2.2. Uzupełnienie wyroku o dodatkowe orzeczenie
str. 290

6.3. Wykładnia wyroku
str. 291

7. Prawomocność wyroku
str. 292

8. Powaga rzeczy osądzonej
str. 293

9. Czynności sądu po wydaniu wyroku
str. 294

Rozdział X
Postanowienia sądu administracyjnego
str. 295

1. Zakres dopuszczalności orzekania w formie postanowienia. Rodzaje
str. 295

2. Postanowienie sygnalizacyjne
str. 296

3. Forma, struktura postanowień. Doręczenie i ogłoszenie postanowień
str. 296

4. Moc postanowień. Prawomocność postanowień
str. 297

5. Zarządzenia
str. 298

Rozdział XI
Środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych
str. 300

1. System środków odwoławczych w postępowaniu sądowoadministracyjnym
str. 300

2. Skarga kasacyjna
str. 301

2.1. Przedmiot zaskarżenia i podstawy skargi kasacyjnej
str. 301

2.2. Legitymacja do złożenia skargi kasacyjnej
str. 305

2.2.1. Przymus zastępstwa
str. 306

2.3. Wymagania skargi kasacyjnej
str. 307

2.3.1. Wymagania co do treści
str. 307

2.3.2. Termin do złożenia skargi kasacyjnej
str. 308

2.3.3. Tryb wniesienia skargi kasacyjnej
str. 308

2.3.4. Wpis od skargi kasacyjnej
str. 309

2.4. Odpowiedź na skargę kasacyjną
str. 309

3. Postępowanie kasacyjne
str. 309

3.1. Postępowanie wstępne
str. 309

3.1.1. Postępowanie wstępne przed wojewódzkim sądem administracyjnym
str. 309

3.1.2. Postępowanie wstępne przed Naczelnym Sądem Administracyjnym
str. 311

3.2. Postępowanie rozpoznawcze przed Naczelnym Sądem Administracyjnym
str. 312

3.2.1. Tryb rozpoznania skargi kasacyjnej. Wyznaczenie składu orzekającego. Termin rozprawy
str. 312

3.2.2. Granice rozpoznania sprawy w postępowaniu kasacyjnym
str. 313

3.2.3. Przygotowanie rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny
str. 314

3.2.4. Rozprawa
str. 315

3.2.5. Narada
str. 315

3.2.6. Orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego
str. 316

3.2.6.1. Wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego
str. 316

3.2.6.2. Postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego
str. 318

3.2.7. Regulacja postępowania kasacyjnego
str. 318

4. Zażalenia
str. 319

Rozdział XII
Obalanie prawomocnych orzeczeń
str. 321

1. Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
str. 321

2. Unieważnienie prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego
str. 325

Rozdział XIII
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia
str. 327

Rozdział XIV
Postępowanie w sprawie zaginięcia lub zniszczenia akt
str. 331

Rozdział XV
Gwarancje realizacji prawa do szybkiego rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej
str. 333

1. Prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu sądowoadministracyjnym
str. 333

2. Gwarancje prewencyjne w regulacji postępowania sądowoadministracyjnego
str. 333

3. Gwarancje represyjne
str. 334

Literatura
str. 337

Orzecznictwo
str. 340

Akty prawne
str. 341